Độ ta không độ nàng” chiếm sóng Vpop tháng 6/2019: trào lưu nhạc Hoa lời Việt đã đến lúc hồi sinh?

Là một bản nhạc ngoại lai nhưng “Độ ta không độ nàng” lại là ca khúc đầu tiên ở Vpop từng cùng lúc nắm giữ đến 9 vị trí trong top Trending Youtube và đến nay vẫn chưa có dấu hiệu sẽ hạ nhiệt.

Thập niên 1970-1990 của thế kỷ trước, nhạc Hoa đã từng tạo dựng được cả một “đế chế” riêng ở khu vực châu Á. Trong khi ngày nay, nhiều phim truyền hình Hàn Quốc được phía Trung mua bản quyền để remake thì thời đó, phim bộ của Hàn còn phải mượn giai điệu của “Ánh trăng nói hộ lòng tôi” (Đặng Lệ Quân) để làm ca khúc chủ đề.

Tại Việt Nam, nhạc Hoa cũng len lỏi trong từng ngóc ngách. Cách đây khoảng hai chục năm, không phải BTS, Black Pink hay TWICE mà Đặng Lệ Quân, Trương Quốc Vinh mới đích thực là “thần tượng quốc dân”. Bởi thế mà chẳng lạ khi vào những năm cuối thập niên 1990, hình ảnh quen thuộc nhất chính là khoảnh khắc khán giả Việt cố nán lại trước màn hình TV để nghe cho hết, cho thuộc những bản nhạc phim đã đi vào tiềm thức: “Mộng uyên ương hồ điệp” (Bao Thanh Thiên), “Nữ nhi tình” (Tây du kí), “Từ khi có anh” (Hoàn châu cách cách), “Tình sâu đậm, mưa mịt mù” (Tân dòng sông ly biệt), “Phương xa” (Lương Sơn Bá, Chúc Anh Đài), “Thiên hạ vô song” (Thần điêu đại hiệp), “Tiếu ngạo giang hồ” (Tiếu ngạo giang hồ),…

Nắm được thị hiếu của khán giả trong nước, nhiều nhạc sĩ hoặc là mượn beat nhạc từ Cpop để viết những ca khúc lời Việt hoặc là đã chủ động chuyển hướng sáng tác theo hơi hướng nhạc Trung. Từ đây, trào lưu nhạc Hoa lời Việt chính thức ra đời, đưa Huy Tùng, Hoàng Dũng, Thanh Tâm, giai đoạn sau là Đan Trường, Lam Trường, Cẩm Ly,… vươn lên thành sao hạng A với một loạt bản hit được công chúng “nằm lòng” như: “Đi về nơi xa”, “Bóng dáng thiên thần”, “Lời ru tình”, “Dòng sông băng”, “Email tình yêu”, “Phong ba tình đời”, “Bước chân lẻ loi”, “Hôn môi xa”...

Sang những năm đầu của thế kỉ XXI, khi mà Đan Trường, Cẩm Ly,… đã thành tiền bối, lứa ca sĩ trẻ như Khánh Phương, Bảo Thy,… tiếp tục phát huy truyền thống tốt đẹp: Việt hoá nhiều bản nhạc Trung. Nếu như Khánh Phương có “Vết thương lòng”, “Tha thứ”, “Chúng ta chẳng giống nhau”, “Mưa thuỷ tinh”, “Đã không còn là em”, gần đây là “Độ ta không độ nàng” thì Bảo Thy cũng có kha khá bản hit để đời bắt nguồn từ nhạc Hoa: “Sorry”, “Please Tell Me Why”, “Vẫn ngỡ như là”, “Em sai”, “Càng khó càng yêu”,… Thế nhưng, cả hai đều không may bị tố “đạo nhạc” do không thể đưa ra được bằng chứng đã mua bản quyền hoặc xin phép viết lại lời Việt.

Đã từng bành trướng không chỉ trong nước mà còn lan rộng ra ngoài lãnh thổ, thế nhưng Cpop lại bị Kpop đánh bại một cách quá dễ dàng. Thực tế phũ phàng ấy, chính trang Sina của Trung Quốc cũng phải đồng tình: "âm nhạc Hoa ngữ đang bị tổn thương sau thời kỳ hoàng kim bởi Kpop".

Các nhà nghiên cứu âm nhạc từng chỉ ra khá nhiều nguyên nhân khiến Cpop bị “đào thải”, trong đó trọng điểm nhấn mạnh:

- Những ca khúc nhạc Hoa ngày trước quá đề cao yếu tố cảm xúc, sức nặng trong ca từ nên vô hình trung làm người nghe cảm thấy nặng nề. Về phía người hát, họ chủ đích theo đuổi “chất” hơn “lượng” nên dần dần trở nên cũ kĩ, “một màu”, không còn khả năng cạnh tranh với sự phát triển như vũ bão của làng giải trí Hàn Quốc. Ngay cả các ngôi sao nổi tiếng hiện tại như Châu Kiệt Luân, Thái Y Lâm, TFBoys, Trương Kiệt, Trương Nghệ Hưng, Lộc Hàm, Thái Từ Khôn,… cũng có vẻ lỗi thời khi đặt lên bàn cân so sánh với lứa idol cùng thời thuộc Kpop.

- Nói đến hệ thống đào tạo và quản lý idol, gần như ở châu Á không có một quốc gia nào vượt mặt được Hàn Quốc. Lĩnh vực giải trí ở đất nước này từ lâu đã phát triển thành ngành công nghiệp. Trong khi đó, các nhà quản lý văn hoá xứ Trung đã thừa nhận, họ thiếu hụt nhân lực trong lĩnh vực âm nhạc nên để tìm kiếm và phát triển được các lứa idol bài bản là điều khó khăn. - Ngoài ra, sự phát triển mạnh mẽ của lĩnh vực điện ảnh đã khiến nhiều idol chuyển hướng đóng phim. Điển hình là Kris Ngô Diệc Phàm, Luhan Lộc Hàm, Hoàng tử Thao, Victoria Tống Thiến sau khi trở về nước đều lấn sân sang làm diễn viên.

Ngay ở trong nước, Cpop còn không giữ được vị thế thì nói gì đến chuyện duy trì mãi được sức ảnh hưởng ngoài lãnh thổ. Bằng chứng là ở Việt Nam – nhạc Hoa lời Việt cứ dần thoái trào sau khoảng chục năm thống trị để nhường chỗ cho một làn sóng mới: đa dạng hơn, hiện đại hơn, bắt tai hơn nhưng cũng “mì ăn liền” hơn – Kpop.

Đầu tháng 6, top trending Youtube khu vực Việt Nam đột ngột bị xâm chiếm bởi một hiện tượng nhạc Hoa lời Việt: “Độ ta không độ nàng”. Đây là ca khúc được trích từ album cùng tên của Cô Độc Thi Nhân đã phát hành từ tháng 1/2019 nhưng phải đến khi bộ đôi Tô Đàm Đàm và Giai Bằng thể hiện, nó mới thực sự tạo “bão” trong cả cộng đồng mạng Trung Quốc lẫn Việt Nam. Về đến dải đất hình chữ S, phần lời Hoa đã được viết lại bởi Tuyên Chính, tiếp đó Youtuber đầu tiên thực hiện clip cover là Thái Quỳnh. Sau khi nhanh chóng leo lên top đầu tab thịnh hành, hàng loạt bản cover đủ các thể loại: rap, acoustic, remix,... lần lượt ra mắt, chứng kiến sự lên ngôi của một bài hát cũ-mà-mới lần đầu tiên cùng lúc nắm giữ đến 9 vị trí trong top 50 video được xem nhiều nhất trên Youtube Việt Nam.

Việc “Độ ta không độ nàng” trở thành từ khoá được tìm kiếm nhiều nhất trên Youtube đầu tháng 6, đồng thời len lỏi vào đời sống của cả sao Việt là bằng chứng xác thực nhất cho thấy trào lưu nhạc Hoa lời Việt đang manh nha sống lại ở Vpop.

Trước đó, nhạc Việt đã nở rộ xu hướng thực hiện MV cổ trang với các đại diện tiêu biểu như: Sơn Tùng M-TP, Bảo Anh, Ngô Kiến Huy, Trương Quỳnh Anh, Jaykii,… Tuy đã cố gắng Việt hoá trong khoản trang phục và bối cảnh nhưng màu sắc lẫn phong cách của “Sống xa anh chẳng dễ dàng”, “Hoạ tình” hay “Lạc giữa nhân gian”,… vẫn mang hơi hướng các phim kiếm hiệp Trung Quốc. Điều này góp phần khẳng định, dù bị Kpop lấn át, âm nhạc, điện ảnh xứ Trung vẫn có sức ảnh hưởng nhất định đến ý tưởng của các nghệ sĩ Việt và chỉ cần thời cơ là sẽ vực dậy mạnh mẽ.

Có rất nhiều nguyên nhân khiến “Độ ta không độ nàng” trở thành bản hit của Vpop tháng 6. Đầu tiên là sự mới mẻ về giai điệu, mang đặc trưng nét luyến láy của nhạc Hoa. Dẫu đây không phải là một thể loại mới, nếu không muốn nói là đã khá cũ nhưng đặt ở hoàn cảnh nhạc Việt giờ quanh đi quẩn lại chỉ có ballad và EDM, ca khúc này hẳn đã đáp ứng được tiêu chí “làn gió mới”.

Thứ hai, phần ca từ uỷ mị, đậm chất ngôn tình là một trong những lợi thế khiến “Độ ta không độ nàng” dễ dàng có được sự đồng cảm. Đi kèm với nó còn là mối tình ngược tâm giữa hoà thượng và quận chúa. Ballad trước giờ “xưng vương” ở Vpop là nhờ yếu tố cảm xúc. Chỉ riêng khía cạnh này, bản nhạc Hoa đã thừa điều kiện đáp ứng.

Thứ ba, vì hot nên ca khúc càng gây tranh cãi khi một số ý kiến khẳng định rằng, nó đang xúc phạm cũng như phản ánh sai lệch giáo lý nhà Phật. Với những câu từ như "vạn dặm tương tư", "không thể quay đầu", "mộng này tan theo bóng Phật, trả lại người áo cà sa", hình tượng người tu sĩ thanh cao, từ bỏ tham, sân, si,… đã hoàn toàn sụp đổ, thay vào đó lại luôn vướng bận hồng trần, không thể dứt nổi thứ tình cảm nam nữ chốn nhân gian. Cũng bởi báng bổ đến Phật pháp nên “Độ ta không độ nàng” từng bị đề nghị cấm lưu truyền.

Thế nhưng, khi nhìn nhận ở góc độ nghệ thuật, “Độ ta không độ nàng” mới chỉ được coi là một “hiện tượng” của năm 2019 bên cạnh “Hồng nhan” – “Bạc phận” (Jack), “Mượn rượu tỏ tình” (Big Daddy – Emily), “Cục xì lầu ông bê lắp”,... mà “hiện tượng” thì rất dễ mờ nhạt, cũng rất dễ bị thay thế bởi một “hiện tượng khác”. Thực tế, đúng là ca khúc này có thể chiếm spotlight trong suốt tháng 6 nhưng không nói trước được nó sẽ hot trong cả 6 tháng cuối năm. Một khi giảm nhiệt, nó cũng chỉ như bao bài hit “thời vụ” khác, lâu lâu sẽ được nhắc đến chứ chưa thể hoàn thành nhiệm vụ làm sống lại cả một trào lưu nhạc Hoa lời Việt đã bị “đắp chiếu” gần chục năm nay.

Tất nhiên, “Độ ta không độ nàng” vẫn cho thấy sức ảnh hưởng nhất định của dòng nhạc Hoa đến thị hiếu và gu thưởng nhạc của khán giả Việt. Vấn đề cốt lõi là muốn “cứu sống” một trào lưu đã thoái trào từ lâu, Vpop còn cần rất nhiều “Độ ta không độ nàng” khác, được phát hành một cách bài bản, ra đời theo kiểu “dây chuyền”, đính kèm chiến lược truyền thông chỉn chu chứ không phải phát triển độc lập theo cách tức thời, “mùa vụ” như vậy.